Phân tích các biện pháp tu từ, ẩn dụ trong Truyện Kiều hay nhất - Ngữ văn lớp 9



Đề bài: Gíao sư Đặng Thanh Lê có viết: "Nguyễn Du có biệt tài vận dụng các biện pháp tu từ của văn học dân tộc, đặc biệt là ẩn dụ". Hãy phân tích một số câu, một số đoạn trong truyện Kiều để làm sáng tỏ nhận xét trên

Bài giảng: Truyện Kiều - Cô Nguyễn Dung (Giáo viên hoconline)

Dàn ý Phân tích các biện pháp tu từ ẩn dụ trong Truyện Kiều

1, Mở bài:

    - Giới thiệu tác phẩm: “Truyện Kiều” là tác phẩm truyện thơ Nôm viết theo thể lục bát, là kết tinh nét đẹp thơ ca, văn hóa của dân tộc.

    - Về việc vận dụng các biện pháp tu từ ẩn dụ của Nguyễn Du: Ước lệ tượng trưng, tả cảnh ngụ tình là những biện pháp tu từ ẩn dụ được dùng để xây dựng nhân vật, cảnh vật trong văn học Trung đại. Nguyễn Du đã nâng giá trị của biện pháp tu từ ẩn dụ này lên ngưỡng hoàn hảo, toàn diện. Bốn đoạn trích đã học cho ta thấy điều đó.

2, Thân bài:

a, Biện pháp tu từ ẩn dụ trong đoạn trích Chị em Thúy Kiều

    - Sử dụng những hình ảnh thiên nhiên để ẩn dụ cho vẻ đẹp của Thúy Vân, Thúy Kiều.

    + “Mai cốt cách, tuyết tinh thần”: sự thẳng thắn trong cốt cách như cành mai, hình dáng yểu điệu như hoa mai, tinh thần trong sáng thánh thiện như tuyết.

    + Bốn câu thơ tiếp theo tả Thúy Vân: “khuôn trăng” - khuôn mặt phúc hậu, xinh tươi như trăng rằm; “hoa cười ngọc thốt” – cười tươi như hoa, tiếng nói trong như ngọc; “mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da” - tóc mềm hơn mây, da trắng hơn tuyết.

    + Tả Thúy Kiều: “Làn thu thủy, nét xuân sơn/ Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh” – dùng hình ảnh làn nước mùa thu, nét núi mùa xuân để nói về vẻ đẹp đôi mắt Kiều. Kiều đẹp đến nỗi hoa, liễu phải ghen tị.

⇒ dùng thiên nhiên để ẩn dụ cho vẻ đẹp con người, đặc biệt là người phụ nữ, tác giả vừa vận dụng nghệ thuật truyền thống vừa thể hiện tinh thần tiến bộ, tôn trọng phái đẹp.

b, Biện pháp tu từ ẩn dụ trong đoạn trích Cảnh ngày xuân

    - Hình ảnh ẩn dụ “yến anh” để nói về sự tươi đẹp, đông vui của khách đi dự hội.

    - Hình ảnh hoán dụ “ngựa xe”, “áo quần” để chỉ người đi hội, đi đôi với so sánh “như nước”, “như nêm” tạo nên một bức tranh rực rỡ, sống động, nhộn nhịp.

c, Biện pháp tu từ ẩn dụ trong đoạn trích Mã Giám Sinh mua Kiều

    - Ẩn dụ: “thềm hoa một bước lệ hoa mấy hàng”, “ngừng hoa bóng thẹn trông gương mặt dày”, lấy hoa để nói về Thúy Kiều trong ngày bán mình cho Mã Giám Sinh.

⇒ Diễn tả về sự đau lòng, vẻ miễn cưỡng nhưng vẫn cho thấy vẻ đẹp của Kiều.

d, Biện pháp tu từ ẩn dụ trong đoạn trích Kiều ở lầu Ngưng Bích

    - “Kiều ở lầu Ngưng Bích” sử dụng biện pháp tả cảnh ngụ tình đề nói về tâm trạng của Thúy Kiều:

    + Ẩn dụ: “người dưới nguyệt chén đồng” nói về Kim Trọng và mối tình tươi đẹp nhưng dang dở đầy bất hạnh của hai người; “người tựa cửa hôm mai”, “sân lai”, “gốc tử” nói về cha mẹ của Thúy Kiều, thể hiện sự lo lắng hiếu thuận của Kiều. Hình ảnh cửa bể, cánh buồm, ngọn nước, hoa trôi, nội cỏ, chân mây mặt đất, gió, sóng đều ẩn dụ cho hoàn cảnh, số phận cô đơn, trôi nổi, bấp bênh của Kiều.

    + Hoán dụ: “tấm son” – nói về danh dự, nhân phẩm, tiết hạnh của Thúy Kiều, cũng là về bản thân Kiều. Trong nỗi nhớ, sự đau khổ tình yêu, Thúy Kiều luôn day dứt nỗi đau nhân phẩm.

    + Điệp ngữ “buồn trông” lặp lại 4 lần: tả tâm trạng sợ hãi, cô đơn và tuyệt vọng của Thúy Kiều.

3, Kết bài:

    - Các biện pháp ẩn dụ đều dùng lời ít ý nhiều để tả ngoại hình, tả tâm trạng của nhân vật.

    - Nguyễn Du đã kết hợp các biện pháp tu từ một cách hiệu quả.

Phân tích các biện pháp tu từ ẩn dụ trong Truyện Kiều - mẫu 1

   "Truyện Kiều" của thi hào dân tộc Nguyễn Du là kiệt tác trong nền văn học cổ Việt Nam. Tuy mượn đề tài, cốt truyện từ "Kim-Vân-Kiều Truyện" của Thanh Tâm tài nhân (Trung Quốc) nhưng áng thơ dài 3254 câu thơ lục bát này đậm đà bản sắc đân tộc, chứa chan một tình nhân ái bao la "rung động đất trời" (Tố Hữu).

   Về phương diện nghệ thuật, truyện thơ này là mẫu mực và đỉnh cao về ngôn ngữ thi ca và xây dựng nhân vật. Đọc "Truyện Kiều", ta cảm nhận một cách sâu sắc. "Nguyễn Du có biệt tài vận dụng các biện pháp tu từ của văn học dân tộc, đặc biệt là ẩn dụ mà giáo sư Đặng Thanh Lê đã nhận xét.

   Khi tả cảnh cũng như lúc tả người, tả tình, với cá tính sáng tạo của một thiên tài, Nguyễn Du đã vận dụng nhiều biện pháp tu từ của văn học dân tộc, đặc biệt tả ẩn dụ làm cho câu thơ, đoạn thơ đầy hình tượng và biểu cảm.

   Nguyễn Du có biệt tài về vận dụng biện pháp tu từ của văn học dân tộc

   Mùa xuân về tưng bừng trong ngày hội "Đạp Thanh" của tuổi trẻ. Ba chị em Kiều cũng "sắm sửa bộ hành chơi xuân". Khắp các ngả đường, dòng người trây hội kéo dài vô tận:

"  Dập dìu tài tử giai nhân,
Ngựa xe như nước, áo quần như nêm."

   Đằng biện pháp tu từ hoán dụ (ngựa xe, áo quần), so sánh ( ... như nước ... như nêm) và đối (2 vế câu 8 đối nhau) nhà thơ đã tái hiện cảnh trẩy hội mùa xuân tấp nập, đông vui, rộn ràng của giai nhân, tài tử.

   Đây là hai câu tỏ tình của chàng Kim:

"  Tiện đây xin một hai điều,
Đài sen soi đến dấu bèo cho chăng?"

   "Dấu bèo" (ẩn dụ) chỉ kẻ tầm thường, thấp hèn. Kim Trọng khiêm tốn, nhún mình. "Đài sen" (ẩn dụ) chỉ con người cao quý, được trân trọng. "Đài sen soi đến ..." (nhân hóa): lời tỏ tình tế nhị. Chàng Kim hào hoa, đa tình biểu lộ một tâm tình say đắm người đẹp, bày tỏ một tấm lòng khao khát yêu đương. Cách tỏ tình vừa hoa mỹ vừa truyền cảm.

   "Trước lầu Ngưng Bích" là đoạn thơ tả cảnh ngụ tình đặc sắc trong "Truyện Kiều. Tác giả vận dụng tài tình các biên pháp tu từ như điệp ngữ, ẩn dụ, hoán dụ, ... để viết nên những vần thơ tuyệt diệu. Điệp ngữ "Buồn trông" đứng ở đầu câu sáu, láy lại bốn lần liên tiếp, khơi gợi nỗi sầu thương nặng trĩu, triển miên, day dứt trong lòng Kiều. Cửa bể chiều hôm hoang vắng, xa lạ, mịt mờ với con thuyển và cánh buồm, ngọn nước mới sa và hoa trôi man mác, nội cỏ dầu dầu và chân mây, mặt đất, ... gió cuốn và ầm ầm tiếng sóng – là những hình ảnh ẩn dụ và hoán dụ đặc tả một kiếp người lưu lạc đang lênh đênh, trôi dạt trên dòng đời vô định đầy bão tố, với tâm trạng sợ hãi, cô đơn và tuyệt vọng. Ngoại cảnh hòa hợp với tâm cảnh:

"  Buồn trông cửa bể chiều hôm,
Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa?
  Buồn trông ngọn nước mới sa,
Hoa trôi man mác biết là về đâu ?
  Buồn trông nội cỏ dầu dầu,
Chân mây mặt đất một màu xanh xanh.
  Buồn trông gió cuốn mặt duềnh.
Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi"

   Nguyễn Du có biệt tài ... đặc biệt là ẩn dụ

   Ẩn dụ là lối ví ngầm. Xưa nay, đoạn thơ tả tài sắc hai chị em Kiều vẫn được nhiều người tán thưởng. Bức chân dung "hai ả tố nga" vô cùng xinh đẹp, một vẻ đẹp thanh tân, tuyệt mĩ:

"  Mai cốt cách, tuyết tinh thần,
Mỗi người một vẻ, mười phân vẹn mười."

   Thúy Kiều và Thúy Vân cốt cách, yểu điệu như "mai", tinh thần trắng trong như "tuyết"; từ dáng vẻ, dung nhan đến tâm hồn đều kiều diễm "mười phân vẹn mười". Hai hình ảnh ẩn dụ "Mai cốt cách, tuyết tinh thần" là những nét vẽ tài hoa, có giá trị thẩm mỹ tinh tế.

   Bốn câu thơ tiếp theo tả sắc đẹp Thúy Vân. Gương mặt đầy đặn xinh tươi như vầng trăng rằm, lông mày thanh tú xinh xắn như "mày ngài", miệng cười tươi như "hoa", tiếng nói trong như "ngọc", tóc mềm bóng đẹp hơn "mây", da trắng mịn hơn "tuyết". Trăng, hoa, ngọc, mây, tuyết, ... tiêu biểu cho vẻ đẹp của thiên nhiên được ví với gương mặt, nụ cười, giọng nói, mái tóc, màu da ... của giai nhân. Cách miêu tả ấy tuy mang tính chất ước lệ, nhưng ngòi bút "thần" của Tố Như đã viết nên những của thơ có hình ảnh ẩn dụ hấp dẫn lạ thường:

"  Vân xem trang trọng khác vời,
Khuôn trăng đầy đặn, nét ngài nở nang.
   Hoa cười, ngọc thốt, đoan trang.
Mây thua nước tốc, tuyết nhường màu da."

   Nếu Vân là một giai nhân thì Kiều là một giai nhân tuyệt thế, mặn mà, sắc sảo tài sắc vẹn toàn. Nguyễn Du đã sử dụng biện pháp ẩn dụ – nhân hóa gợi tả vẻ đẹp mộng mơ của Thúy Kiều. Mắt nàng trong như nước mùa thu. Lông mày xinh xắn như dáng núi mùa xuân ... Sắc đẹp ấy làm cho hoa phải "ghen", liễu phải "hờn":

"  Làn thu thủy, nét xuân sơn,
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh"

   Những câu thơ, những hình ảnh ẩn dụ – nhân hốa ấy là bông hoa nghệ thuật tươi thắm mãi với thời gian tỏa hương vào hồn người. Nó còn thể hiện tấm lòng ưu ái của nhà thơ đối với cái đẹp trong nhân gian.

   Nguyễn Du không những đã tiếp thu thi liệu, điển tích của văn học Trung Hoa mà còn học tập dân ca, ca dao, học lời ăn tiếng nói của người trồng dâu, trồng gai nơi đồng nội để sáng tạo nên vần thơ đặc sắc.

   "Hạt mưa" là hình ảnh so sánh ẩn dụ trong ca dao, dân ca nói về thân phận, số phận của người con gái ngày xưa: "Thân em như hạt mưa sa, Hạt rơi đài các, hạt ra ruộng cày" ... Trước cảnh gia biến, nàng Kiều nghĩ và hành động:

"  Hạt mưa sá nghĩ phận hèn,
Liều đem tấc cỏ quyết đền ba xuân."

   "Hạt mưa, tấc cỏ, ba xuân" là những hình ảnh ẩn dụ mang ý nghĩa tượng trung, nói ít mà gợi nhiều, hàm súc, hình tượng và truyền cảm. Kiều là một thiếu nữ giàu đức hi sinh, hiếu thảo, quyết bán mình chuộc cha khỏi vòng tù tội.

   Nghệ thuật của Truyện Kiêu" là đa dạng, phong phú, đặc sắc độc đáo. Những câu Kiều vừa trích dẫn ở trên đã khẳng định nhận xét"của giáo sư Đặng Thanh Lê là đúng đắn.

   Ứớc lệ và tượng trưng là đặc điểm của thi pháp cổ. Lúc tả cảnh, tả người, tả tình ... Nguyễn Du cũng sừ dụng bút pháp ước lệ, tượng trưng nhưng với cá tính sáng tạo của một nghệ sĩ thiên tài, câu thơ Kiều đầy nhạc điệu, hình ảnh "Lời lời châu ngọc, hàng hàng gấm thêu", rất sống động và tinh tế. Đặc biệt là những câu Kiều mang hình ảnh ẩn dụ đã in sâu vào tâm trí mỗi chúng ta: "Tiếng thương như tiếng mẹ ru những ngày ..." (Tố Hữu)

   "Truyện Kiều" đã làm rạng rỡ nền văn học cổ Việt Nam. Tên tuổi thi hào dân tộc Nguyễn Du sống mãi trong tâm hồn của nhân dân ta với bao tình cảm kính phục, tự hào.

Xem thêm các bài Văn mẫu phân tích, dàn ý tác phẩm lớp 9 khác:

Mục lục Văn mẫu | Văn hay 9 theo từng phần:

Giới thiệu kênh Youtube hoconline